Legaal bloggen: Nieuws en journalisme

De auteurswet kent een aantal specifieke bepalingen voor nieuwsmedia en de pers. Zo mag de pers nieuwsberichten, gemengde berichten en artikelen over actuele onderwerpen van elkaar overnemen. Een blog met zulke berichten of artikelen is waarschijnlijk wel te zien als een medium met dezelfde functie als een krant of nieuws-site. Dat betekent dat een nieuwsblog dus ook nieuwsberichten mag overnemen van andere sites.

Let op: dit geldt alleen voor tekstberichten en niet voor foto's, cartoons, films, audio en dergelijke.

Wel is het noemen van de bron en de naam van de maker verplicht. Let op dat deze twee dingen niet hetzelfde zijn: een website als Nu.nl of Webwereld is een bron, en de journalist wiens artikel op die site staat, is de maker. Je moet dan beiden noemen.

Soms staat er bij een artikel "Alle rechten voorbehouden", "All rights reserved" of "Nadruk verboden". In dat geval mag je het bericht niet overnemen. Je zult dan moeten kijken of de site een licentie heeft waarin staat wat je wel en niet mag doen. Puur zakelijk geschreven nieuwsberichten mag je altijd overnemen, ook met zo'n voorbehoud (wel met bronvermelding natuurlijk).

In plaats van een nieuwsbericht over te nemen, kun je er natuurlijk ook gewoon naar linken. Meestal gebruik je dan de titel als de tekst van de link. Eventueel kun je dan de eerste paar zinnen citeren voor wat extra context. Deze vorm van overnemen is toegestaan.

De website Kranten.com biedt een overzicht van krantenkoppen met dieplinks naar de artikelen op de sites van de kranten zelf. In 2000 besliste de rechter dat het verzamelen van koppen en links naar de artikelen toegestaan is. Ook als de koppen volautomatisch van de krantensite worden gehaald.

Wanneer een krant of nieuwssite een RSS-feed aanbiedt, is het natuurlijk handig om die te gebruiken. Let er wel op of de site er bij zet of de feed alleen voor privé-gebruik is. Soms zijn er aparte feeds voor gebruik op je website of blog.

Je hebt vrijwel altijd toestemming nodig van de fotograaf of andere maker voor je audiovisueel materiaal mag gebruiken in je blog. En om die te krijgen, zul je meestal moeten betalen. De enige uitzondering in de wet is wanneer de foto of film zelf nieuws is. De winnende foto in de World Press Photo verkiezing mag je dus tonen als je verslag doet van dat evenement. En voor de duidelijkheid: wil je die foto als achtergrond of versiering van je weblog gebruiken, dan moet je natuurlijk wel toestemming vragen.

Bij foto's waar mensen op staan, moet je rekening houden met het portretrecht. Je mag een foto niet publiceren als de geportretteerde daar een redelijk belang bij heeft. Schending van iemands privacy is zo'n redelijk belang. Bekende Nederlanders kunnen ook een commercieel belang aanvoeren.

Heeft de foto nieuwswaarde, dan moet je een afweging maken tussen het privacy-belang en het belang om het nieuws te publiceren. En is de geportretteerde het niet eens met jouw afweging, dan kan de rechter die afweging overnieuw doen. Vooraf toestemming vragen is dus wel zo verstandig.

De Raad voor de Journalistiek hanteert de volgende definitie van journalist:

iemand die er zijn hoofdberoep van maakt mede te werken aan de redactionele leiding of redactionele samenstelling van publiciteitsmedia, waaronder: ... internet, teletekst of viewdata, voorzover de inhoud daarvan bestaat uit nieuws, reportages, beschouwing of rubrieken van informatieve aard.

Of de beheerder van een website of blogger als journalist te zien is, hangt dus af van de site. Zo vond de Raad in 2000 dat het "Dossier Steve Brown" op de website van misdaad-verslaggever(!) Bas van Hout geen journalistieke uiting was. Meer recent echter besloot de Raad in een aantal zaken (o.a. Klokkenluideronline.nl en De Blaricummer) dat wie zich presenteert als journalist, ook als journalist behandeld kan worden. Een colofon, een redactiestatuut of jezelf aanprijzen als "een team gelouterde journalisten" met als taak

natrekken en verifiëren van uw tip waarna een journalistieke publicatie volgt op de site die voldoet aan alle eisen die aan een gedegen artikel mogen worden gesteld (Klokkenluideronline.nl)

waren in de bovengenoemde gevallen genoeg.

In Nederland heeft een journalist geen bijzondere rechten ten opzichte van andere burgers. Als de politie bijvoorbeeld een plaats delict afzet voor het publiek, mag ook de pers er niet in. Professionele journalisten die werken voor een massamedium kunnen vaak met hun perskaart wel naar binnen. Dit is een bijzondere afspraak tussen politie en de pers, geen wettelijk recht.

Persvrijheid is een belangrijke zaak, en van de pers wordt dan ook vaak meer gedoogd dan van anderen. Tegelijkertijd wordt dan ook een grotere zorgvuldigheid van journalisten verwacht. Een journalist mag bijvoorbeeld een onthulling publiceren en daarbij zijn bron geheim houden, zo bepaalde het Europese Hof van Justitie. Zo'n tip moet dan wel met de grootste zorgvuldigheid worden gebruikt.

Ook een journalist kan smaad plegen. De wet bevat een bijzondere bepaling: als de uitlating "ten behoeve van zakelijke berichtgeving" gedaan wordt, is het geen smaad. Een sensationeel stukje in een roddelblad kan best smaad zijn; een feitelijk verslag in de krant meestal niet.

Journalisten mogen de wet niet schenden voor een reportage. Zo besliste de Hoge Raad dat een journalist geen valsheid in geschrifte mag plegen (een valse naam opgeven) om aan te tonen dat de uitgifte van rijbewijzen niet deugde. Ook niet als dat de enige manier zou zijn (zo stelde de journalist) om het verhaal rond te krijgen. Evenzo mag een blogger dus niet inbreken in een computersysteem om in een reportage aan te tonen dat de beveiliging slecht is.

Een journalist is voor de wet niet anders dan elke andere burger. Hij heeft in principe geen bijzondere rechten, en ook geen bijzondere plichten.

De beroepsgroep van journalisten kent wel bepaalde ethische principes (code of ethics) waar een goed journalist zich aan zou moeten houden. Zo is er bijvoorbeeld het principe dat je alleen publiceert wat je met twee bronnen kunt bevestigen. En beloof je een bron anonimiteit, dan houd je je daar ook aan. Een internationale gedragscode voor journalisten is de Code van Bordeaux. Er is ook een Gedragscode voor Nederlandse journalisten, opgesteld door het Nederlands genootschap van Hoofdredacteuren. Op basis hiervan is ook een Code of Ethics voor bloggers (Engelstalig) gemaakt.

De Raad voor de Journalistiek behandelt klachten over het gedrag van een journalist. Wie zich dus op zijn weblog gedraagt als journalist, kan te maken krijgen met deze Raad voor de Journalistiek.

De Raad kan geen sancties opleggen. Mocht het daarna tot een rechtszaak komen, dan is de kans groot dat de rechter het oordeel van de Raad overneemt. En de rechter kan natuurlijk wel een blogger verplichten om een boete te betalen, een rectificatie te plaatsen of het artikel in kwestie te verwijderen.